TEİAŞ

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM ANONİM ŞİRKETİ

 

MALZEME KODLAMA SİSTEMİ

 

    Bu kodlama sisteminde temel yaklaşım: sadece ambarlarda ki mevcut malzemelere bir sıra no.su verilmesi değil, o malzeme literatüründe üretilmiş bulunan tüm malzemeleri ve ilerdeki tarihlerde bu literatür çerçevesinde üretilecek olan ve Teşekkülümüzde kullanılsın veya kullanılmasın ve de kullanılabilecek tüm malzemeleri; malzemelerin özelliklerini dikkate alan sistematik bir şekilde kodlanmasına imkan veren bilgisayar destekli bir çalışmayı kapsamaktadır.

 

    Bu sistemde malzemeler bilgisayarda 15 karakterli (Dijitli) alfa nümerik değerle ifade edilmektedir.

 

    Kodlamanın temel yapısını incelersek; 

 

    - İlk iki karakter (Dijit) malzemelerin ana grubunu, 

    - 3 ve 4 karakterler (Dijitler) malzemenin ana grup bünyesindeki sınıfını, 

    - 5... 13'e kadar olan 9 karakter (Dijit) malzemenin özelliğini, 

    - 14.karakter (Dijit) malzemenin değişkenliğini, 

    - 15.karakter (Dijit) malzemenin ölçü birimini ifade etmektedir.

 

    Ana grup ve bu grubu oluşturan sınıfları ifade eden ilk 4 karakterden (Dijitten) sonra gelen 9 karakterlik (Dijitlik) "Malzeme Özelliği" bölümü sistemin özünü oluşturmaktadır. Biz buna esneklik (Dallanma) kodları diyoruz. Bu bölüm malzemelerin çeşitli özelliklerine göre (Malzeme tarif edecek tarzda) 1, 2 ,3 ,4, 5' li karakterler (Dijitler) malzemenin ayrı ayrı özelliklerini tanımlamaktadır.

 

    ÖRNEĞİN:

 

    Transformasyon ve Kompanzasyon donanımı bir ana grubu, 

    Bu donanım içerisinde yer alan Akım, Gerilim, Güç transformatörleri ile Reaktörler ve Kapasitörler ayrı birer sınıfı oluşturmaktadır. 

    Bir Akım Transformatörünü tanımlayalım,

 

        a-) GERİLİM (kV), GÜCÜ (VA), DUYARLILIK SINIFI (S) 

        b-) PRİMER ANMA AKIMI (A) 

        c-) SEKONDER ANMA AKIMI (A) 

        d-) KISA DEVRE AKIMI (kA) 

        e-) TİPİ 

         f-) YEDEK PARÇALARI

 

    Görüleceği üzere bu transformatör görünürde 8 uygulamada 4 özelliği ile tanımlanabilmektedir. Bu özellikler birbirine bağımlı olarak kullanabileceği gibi tek tek de ifade edilebilmektedir. Örneğin Gerilimi+Gücü+Duyarlılık sınıfı bir arada ifade edilebilir. Nitekim literatüründe bu şekilde ifade edilmektedir.7,2 kV, 30 VA S:1 olan Akım transformatörü gibi işte literatüründe yer alan bu özelliklerin Min-Max'larının tespiti yapılarak tek tek kodlanmaktadır. Böylece sistemin özünü teşkil eden esneklik (Dallanma) kodları oluşturulmaktadır.

 

    Esneklik (Dallanma) ayrışımı kodlanacak malzemenin özellik tanımına göre değişmektedir.

 

    ÖRNEĞİN: Kesme, Ayırma ve Primer Koruma Donanımı grubunun içerisinde yer alan ve sınıf oluşturan Ayırıcılar (Seksiyonerler) da Esneklik (Dallanma) özellik ayrışımı;

 

    - CİNSİ

    - GERİLİMİ (kv) 

    - KISA DEVRE AKIMI (kA) 

    - ANMA AKIMI (A) 

    - KUMANDA GERİLİMİ (V) 

    - TOPRAKLAMA FONKSİYONU

    - YEDEK PARÇALARI

 

    Görüleceği üzere 7 özelliği ile tanımlanabilmektedir, özellik sayısı ne olursa olsun bilgisayarda bu özellikler 9 karakterle (Dijitle) ifade edilmektedir.

 

    Bu yöntem malzemenin mükerrer kodlamasını tamamen önlemekte ayrıca o malzeme için hazırlanacak Teknik Şartnameye baz teşkil etmektedir.

 

    Görüleceği üzere kodlama sistemi bir esasa bağlanmıştır. Malzemeye sıra no su verilerek kodlama yapılmaktadır. Malzeme özelliğine göre kodunu kendisi oluşturmaktadır. Malzemeyi oluşturan teknik özellik değerlerinin tümü ve bundan sonra oluşacak değerlerde kodlanacak şekilde dikkate alınarak tek tek kodlanmaktadır.

 

    Esneklik (Dallanma) kodundan sonra gelen karakter (Dijit) malzemenin durum kodunu oluşturmakta olup, malzemenin standart, arıza, hurda, deklase (terk edilecek), ihtiyaç dışı ve ihtiyaç fazlası gibi durumunu yansıtmaktadır.

 

    Bu durum kodunu takip eden tek karakter (Dijit) ise malzemenin ölçü birim kodudur. Kodlanan her malzeme için geçerli olup, adet, gram kilogram, metre ton gibi ölçüleri ifade etmektedir.

 

    Bilindiği üzere Teşekkülümüzün giderek büyüyen hizmet boyutları sonucu çeşitli üniteler kendi imkanları ve çaplarında bilgisayar destekli yada desteksiz Malzeme kodlama ve Stok Kontrol projelerini ele almışlar ve de uygulamaktadırlar. Ancak bunlar arasında bir koordinasyon ve birliktelik yoktur.

 

    İşte ortaya koymaya çalıştığımız Malzeme Kod Sistemi malzeme tanıtımında aynı dili konuşmamızı ve Teşekkülümüz tüm ünitelerinin bu husustaki koordinasyonunu temin edecektir.

 

KOD SİSTEMİNİN UYGULAMASI

 

    Sistemin uygulamasına Dünya Literatüründe yer alan aynı işlev grubunu oluşturan malzemelerin gruplandırılması ile başlanmaktadır. Bu olgu bugün diğer Kamu ve Özel Kuruluşlarca da aynı biçimde ele alınmıştır.

 

    Örnek vermek gerekir ise;

 

    - Kimyasal maddeler, mamuller ve gazlar,

    - Dış ve iç Lastikler, Jantlar,

    - Boyalar, macunlar, yapıştırıcılar ve fırçalar,

    - Borular, bağlantı ve ek parçaları,

    - Metal çubuklar, Teller, Levhalar ve profiller,

    - Enerji taşıma donanımı,

    - Büro malzemeleri gibi.

 

    tanımları yapılmakta, bu tanımı oluşturan grupların açılımı yapılarak grubu oluşturan sınıflar saptanmaktadır.

 

    Örnek olarak ;

 

    Metal çubuklar, teller, levhalar ve profiller grubunu oluşturan sınıfların açılımını yapalım ve karşımıza çıkacak sınıfları görelim;

 

    - Tel

    - Örgülü Tel

    - Külçe

    - Levha

    - Çubuk

    - Lama

    - I profiller

    - T profil

    - U profil

    - L profil (eşkenar köşebent)

    - L profil (çeşitkenar köşebent)

    - X profil

    - Yassı Çelik

    - Bandaj

    - Sac

    - Şerit

    - Ray

    - Maden direği

    - Trafik işaret direği

    - Platina

    - Blum

    - Kütük

    - Selet

    - Cebire

    - Krepo

    - Şemineman takozuı

    - Ergo

    - Folyo

    - Metal atığı (parça, kırpıntı,talaş vb.)

    - Kutu Profil

 

    Bu sınıflama sistemi de Kamu ve Özel Kuruluşlarca da hemen hemen aynı şekilde dizayn edilmektedir.

 

    Sistemimizde oluşturulan Grup ve sınıflar bilgisayarda ikişer karakterle ifade edilmektedir.

 

    Bu hususta Başkanlığımızca hazırlanmış olan Grup ve sınıflar taslağı dosya içeriğinde yer almaktadır.

 

    Bu doküman Teşekkülümüzde standardizasyon ve sistem organizasyonu açısından oldukça geç kalındığı kabul edilen bir faaliyetin başlangıç belgelerini oluşturmaktadır. Teşekkülümüzün faaliyetlerinde kullanılan makine cihaz, malzeme ve yedeklerin kodlama sistemi içinde toplanması ve bu kodlamanın bilgisayar desteği ile Stok Kontrol Sisteminin girdileri olarak kullanılmasının anahtar dokümanı niteliğindedir.

 

    Bu repertuar ilerleyen çalışma ve belirlemelere bağlı olarak gelişme gösterecek niteliktedir.

 

    Grup ve sınıflama malzemenin tanımını yapmaktadır. İşte sistemimizin olgusu bu aşamadan sonra başlamakta ve sistemin özünü oluşturmaktadır.

 

    Diğer Kamu ve Özel Kuruluşların kullanmakta oldukları Malzeme Kodlama Sistemlerinden burada ayrılmaktayız. Her kuruluş malzemeyi tanımlayan belirgin özelliklere kendilerince sıra no su tahsisi yaparak malzeme kodunu oluşturmaktadır. Gelişen teknoloji sonucu yeni oluşan malzemeye sıra no su verilmesi, tahmin edilen sınırları aştığında sınıfını değişmeye zorlamaktadır. Bu olay sistemi tıkamaktadır. Ayrıca mükerrer sıra no su verilmesini engelleyememektedir.

 

   Bizim ortaya koyduğumuz sistem ise;

 

    - Malzemeyi oluşturan özellikleri tek tek veya birbirinden ayrılmaz durumdaki özelliklerini saptamak. (Teknik Şartnamesine baz teşkil eden)

    - Saptanan özelliklerin o malzeme literatüründe üretilen minimum maksimum değerlerini, tespit etmek.

    - Tespit yapılan ifadelerin ve değerlerin teker teker kodlanması olup, malzemeye mükerrer kod verilmesini kesinlikle önlemekte ve kod verme tıkanıklığını ortadan kaldırmaktadır.

 

    Görüleceği üzere sistemimiz malzemeye bir sıra no su verilmesini değil, o malzemenin kodunu malzeme özellikleri kendisi oluşturmaktadır.

 

    Bu husus bilgisayarda 9 karakterle ifade edilmektedir.

 

    Örnek olarak;

 

   İç-Dış Lastikler ve Jantlar grubunu ele alalım

 

   GRUP : İç-Dış Lastikler ve Jantlar (KODU 26)

 

    SINIF : Dış Lastikler (KODU 10) İç Lastikler (KODU 20) Jantlar (KODU 30)

 

 

Hasan GARİP

Malzeme Yönetimi ve Ticaret Dairesi Başkanlığı

Teknik Büro Başteknisyeni