TEİAŞ FAALİYET RAPORU 2003

 

 

İÇİNDEKİLER

 Kuruluşumuz

 Organigram

 2003 Sonuçları

 Yılın Özeti

 Yatırımlarımız

 Elektrik Enerjisi Üretimindeki Primer Kaynaklarımız

 Türkiye Elektrik Enerjisi Kurulu Gücü

 Türkiye Elektrik Enerjisi Üretimi

 Türkiye Brüt Elektrik Enerjisi Talebi

 Üretim Sisteminden Alınan ve Dağıtım Noktalarına İletim Sistemi Üzerinden Aktarılan Enerji Miktarları

 İletim Tesislerimiz

 Enterkoneksiyonlar

 Personel Durumu ve Eğitim Faaliyetleri

 Mali Durum (Bilanço / Gelir Tablosu)

 İştiraklerimiz

 

 

KURULUŞUMUZ

Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi, 08.06.1984 yılında çıkarılan 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve değişiklikleri ile 22.01.1990 tarih ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye dayanılarak çıkarılan,05.02.2001 tarih,2001/2026 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde faaliyette bulunmak üzere Devletin genel ekonomi politikasına uygun olarak elektrik enerjisinin iletim hizmetlerini yürütmek amacıyla kurulan bir İktisadi Devlet Teşekkülüdür.

Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi, Yüksek Planlama Kurulu’nun 11.06.2001  tarih, 2001/T-19 sayılı kararı ile onaylanan Ana Statüsü uyarınca Ankara’da bulunan bir merkez teşkilatı ve merkeze bağlı şebeke işletme ve tesis grup müdürlükleri gibi taşra teşkilatından oluşan bir organizasyon yapısı içinde Yönetim Kurulu’nun 19.09.2001 tarihinde oluşmasına bağlı olarak 01.10.2001 tarihi itibariyle faaliyetlerine başlamıştır.

TEİAŞ; 13.03.2003 tarihinde Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan aldığı “İletim Lisansı” çerçevesinde yeni piyasa yapısına uygun olarak merkez birimleri ve yurt sathına yayılmış proje, tesis, kontrollük, işletme, bakım ve yük tevzi üniteleriyle faaliyetlerini sürdürmektedir.

Tek İletim Lisansı sahibi olan TEİAŞ’ın görevi genel olarak 400 ve 154 kV gerilim seviyelerindeki Türkiye İletim Tesislerinin planlanması, tesisi ve işletilmesi ile mevcut tesislerin bakımını yapmaktır. Ayrıca, bu sistemin serbest elektrik piyasası kurallarına göre kullanıcılara kaliteli ve sürekli bir enerji arzı sağlayacak şekilde işletilmesi, iletim bağlantı ve sistem kullanım tarifelerinin hazırlanması, Şebeke Yönetmeliğine uyumun izlenmesi, gerçek zamanlı sistem güvenilirliğinin izlenmesi, yük dağıtım ve frekans kontrolunun gerçekleştirilmesi, Uluslararası enterkonneksiyon faaliyetleri, dağıtım şirketlerinin talep tahminlerine dayanan bir üretim kapasite projeksiyonunun hazırlanması, dengeleme ve uzlaştırma mekanizmasının yürütülmesi de TEİAŞ’ın görevleri içindedir.

Şirketimizce hazırlanan on Yıllık İletim Sistemi Gelişim Raporunda, ülkemizin elektrik enerjisi sektörü ile ilgili genel bilgi, arz–talep durumu, iletim sisteminin mevcut durumu ve kısıtları ile gerekli sistem güçlendirme yatırımları yer almaktadır. Belirlenen  bu yatırımlar bilahare TEİAŞ yatırım programına alınmakta ve aşamalı olarak tesis edilmektedir.

Ülkemizde Enterkonnekte Elektrik Sistemi, 1adet Milli, 9 adet Bölgesel Yük Tevzi Merkezleri tarafından işletilmektedir.

Enterkonnekte Elektrik Sistemi; santrallar, iletim hatları, iletim trafo merkezleri ve dağıtım sisteminden oluşmaktadır. Milli Yük Tevzi Merkezi, ulusal üretim ve iletim sisteminin güvenliğini  ve arz kalitesini koruyarak işletilmesinde en önemli işlevi görmektedir.

 

ORGANİGRAM

 

 

 

 2003 SONUÇLARI

 

 

 

 

TEİAŞ

 

 

 

 

PERSONEL SAYISI (KİŞİ)

 

9094

SERMAYE    (Trilyon TL)

Nominal

330,0

 

 

Ödenmiş

326,4

ENERJİ NAKİL HAT UZUNLUKLARI (km)

 

400 kV

 

 

13958

154 kV

 

 

31431

TRAFO GÜÇLERİ (MVA)

 

 

400 kV

 

 

20110

154 kV

 

 

46240

 

 

 

 

 

 

 

TÜRKİYE 

 

KURULU GÜÇ   (MW)

 

35587,0

TERMİK

 

 

22974,4

HİDROLİK

 

 

12578,7

JEOTERMAL+RÜZGAR

 

33,9

ÜRETİM           (GWh)

 

140580,5

TERMİK

 

 

105101

HİDROLİK

   

35329,5

JEOTERMAL+RÜZGAR

 

150,0

ENERJİ NAKİL HAT UZUNLUKLARI (km)

 

400 kV

 

 

13958

154 kV

 

 

31431

TRAFO GÜÇLERİ (MVA)

 

 

400 kV

 

 

20110

154 kV

 

 

46240

 

 

YILIN ÖZETİ

  1. 2003 yılı Yatırım harcamalarında programa göre, % 33,3 gerçekleşme sağlanmıştır. Gerçekleşen yatırım harcamalarının % 89’u iletim tesisleri, % 11’i  de diğer tesisler için yapılmıştır.

  1. “ULUSAL İLETİM SİSTEMİ UYGULAMA PROJESİ” kapsamında Kuruluşumuzun yeniden yapılandırılması amacıyla, Dünya Bankası kredisi ile Danışmanlık hizmeti alınmıştır. Proje, 21 Ekim 2002 tarihinde başlayan İşletme Fazı’nın tamamlanmasıyla birlikte sonuçlandırılmıştır.

 2003 yılında proje kapsamında :

·        Yan Hizmetleri ücretlendirme ilkeleri ve indikatif ücretler dokümanları hazırlanmıştır.

·        İletim Sisteminin 10 yıllık gelişme raporunun bir parçası olan rüzgar santrallarının kapsam ve bağlantılar kısmı tamamlanmıştır.

·        İletim Fiyatlandırılması ile ilgili raporlar ve tablolar hazırlanmış bu konuda EPDK ve TEİAŞ Tarife Birimine eğitim semineri  verilmiştir.

·        Satın alınması planlanan “Kurumsal Bilgi Sistemi” (ERP) için şartname hazırlanmıştır.

·        Dengeleme ve Uzlaştırma Sistemi Projesi için teklif isteme dokümanları hazırlanmış, alınan teklifler değerlendirilmiş ve birinci gelen firma ile sözleşme imzalanmıştır.

 

  1. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi, 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 15.Maddesi (b) bendinde "Türkiye Elektrik iletim Anonim Şirketi bünyesinde yer alan Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi, Türkiye Elektrik iletim Anonim Şirketi tarafından hazırlanan ve Kurulca onaylanan Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, gerçekleşen alım-satımlar ile sözleşmeye bağlanmış miktarlar arasındaki farkları esas alarak, piyasada faaliyet gösteren tüzel kişilerin borçlu ya da alacaklı oldukları tutarları hesaplamak suretiyle, mali uzlaştırma sistemini çalıştırır" hükmü gereğince, Kuruluşumuz bünyesinde Yük Dağıtım Dairesi Başkanlığı içerisinde "Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi Müdürlüğü" olarak faaliyetine başlamış ve 22 Temmuz 2003 tarihine kadar Müdürlük olarak bu tarihten sonra ise Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Dairesi Başkanlığı olarak faaliyetlerini sürdürmüştür. Bu kapsamda 2003 yılında yürütülen faaliyetler :

·        30 Mart 2003 tarih ve 25064 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ", EPDK yetkilileri ile yürütülen ortak çalışma sonucu hazırlanmış, Tebliğ esaslarına uygun olarak yazılım, donanım, personel gibi altyapı çalışmaların tesis edilmesine başlanmıştır.

·        Tebliğ hükümlerine ilişkin olarak Piyasadan gelen öneri ve eleştirileri değerlendirmek ve Piyasayı bilgilendirmek amacı ile EPDK ile koordineli olarak bir dizi toplantı, seminer vs. gerçekleştirilmiştir.

·        Yapılan bu toplantılar sonucunda Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliği gereğince 1 Temmuz 2003 tarihinde başlaması gereken uygulamanın, oluşabilecek aksaklıkların ve uygulama aşamasında yaşanabilecek sıkıntıların tespit edilebilmesi ve giderilebilmesi için, Yük Alma - Yük Atma fiyatları uygulanmaksızın (28 Temmuz 2003 tarihli EPDK duyurusu ile) sanal olarak uygulanmasına karar verilmiştir.

·        Sanal Uygulama süreci içerisinde;

o     Sayaç Tebliği gereğince ölçüm noktalarında bulunması gereken üç zamanlı sayaçların tamamının temin edilemediği

o     Katılımcıların, tebliğ hükümleri uyarınca taahhüt etmeleri gereken üretim ve tüketim miktarlarını tespit etmekte zorlandıkları (üç zamanlı ölçüm verilerine sahip olmamaları nedeni ile)

o     İkili anlaşmalarda yer alan enerji taahhütlerinin tespit edilmesinde tüketicilerin tüketim profillerini belirleyememeleri nedeni ile, ikili anlaşmaları imzalamaktan kaçındıkları gibi uygulamanın yürütülmesini etkileyecek temel sorunlar önceden  tespit edilebilmiştir.

·        Bu sorunların kısa dönemde giderilmesinin mümkün olmayacağının görülmesi üzerine EPDK ve Katılımcıların ortaklaşa yürüttükleri, Tebliğ'in revize edilmesi çalışmalarına başlanmış ve revize edilen Tebliğ, 4 Kasım 2003 tarih ve 25279 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

·        Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezinin faaliyetlerinin tüm Piyasa tarafından izlenmesi ve Piyasanın bilgilendirilmesi amacıyla Kuruluşumuzun resmi web sayfası içerisinde Piyasa Mali Uzlaştırma linki oluşturulmuştur. Bu link içerisinde duyurular, kayıp oranları, Yük Alma - Yük Atma fiyatları, Sanal Mali Uzlaştırma Sonuçları vs. gibi bilgiler güncel olarak yer almıştır.

·        Veri tabanını oluşturacak gerekli bilgilerin elde edilmesi ve veri akışının sağlıklı olarak PMUM'a ulaşması için geliştirilen "KATILIMCI FORMLARI" ve formların doldurulmasına ilişkin yardım dosyası da web sayfasında yayımlanmıştır.

·        İletim kayıpları için ölçüm noktaları tespit edilmiş ve Uygulama kapsamındaki tüm sayaçlar veri tabanına işlenmiştir.

·        Santral sayısı, lisans tipi, kaynak türü, tedarikçi türü ve bağlantı noktalarına göre çeşitlilik gösteren ancak Tebliğin hazırlanması esnasında öngörülemeyen fiili durumlar için; uygulamaya esas teşkil edecek 9 farklı Mali Uzlaştırma Senaryosu geliştirilmiştir.

·        1 Aralık 2003 tarihinden itibaren Yük Alma ve Yük Atma fiyatları üzerinden ilk Mali Uzlaştırma Uygulamasına başlanmıştır. Aralık 2003 sonu itibarı ile Mali Uzlaştırma Sistemine;

o     77 Katılımcı

o        40 Otoprodüktör

o        31 Otop. Grubu

o        4 Üretim Şirketi

o        2 Toptan Satış Şirketi

o     1186 Grup Ortağı

o     38 0toprodüktörTesisi

o     35 Serbest Tüketici

o     Talep birleştirme suretiyle 31 serbest tüketici

 

olmak üzere toplam 1290 tüketici,77 katılımcı kayıtlı olup. ikili                        anlaşmalar yolu ile; sisteme yaklaşık 748 milyon kWh enerji verirken sistemden yaklaşık 879 milyon kWh enerji çekilmiştir.

 

·        Bu ilk uygulamada, standart bir formata getirilen sayaç okuma tutanakları vasıtası ile Grup Müdürlüklerimizden, TEDAŞ ve Bağlı Ortaklıklarından zamanında ve doğru sayaç okuma sonuçlarının PMUM'a akışı başarı ile gerçekleşmiştir.

·        Piyasa Katılımcıları, TETAŞ, Grup Müdürlüklerimiz, TEDAŞ ve Bağlı Ortaklıkları ile sağlanan koordinasyonla Aralık 2003 dönemi ilk Mali Uzlaştırma uygulaması hatasız olarak gerçekleştirilmiş, faturaya esas olan bildirimler Piyasa Katılımcılarının da mutabakatı sağlanarak TETAŞ'a ve Katılımcılara gönderilmiştir.

·        Uygulamanın başlaması ile birlikte sanal uygulama da dahil olmak üzere Mali Uzlaştırma sonuçları, ilgili Tebliğ hükümleri uyarınca Kuruluşumuzun resmi web sitesinde yer alan Mali Uzlaştırma Menüsü içerisinde yayımlanmaya başlanmıştır.

·        Aralık 2003 döneminde yapılan ilk Mali Uzlaştırma Uygulamasında;

 

o     Aralık 2003 döneminden itibaren, EPDK'nın 21.11.2003 tarih ve 248/2 sayılı Kurul kararı doğrultusunda;  Elektrik Piyasasında Mali Uzlaştırma Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Tebliğ'in geçici 5. maddesi uyarınca, İletim Sistemi için Teknik Kayıp Oranı %3,0 olarak uygulanmıştır.

o     Özel Toptan Satış Şirketlerinin faaliyetlerine imkân sağlanmıştır.

o     Serbest Tüketici Yönetmeliği Madde 5-a kapsamında iletim sistemine doğrudan bağlı olan ve talepte bulunan tüketicilerden 18'ine Madde 6 gereğince Serbest Tüketici Belgesi verilmiştir.

 

  1. Ulusal Yük Dağıtım Sisteminin Yenilenmesi ve Genişletilmesi Projesi kapsamında,

·        Ulusal Kontrol Merkezi, Acil Durum Ulusal Kontrol Merkezi ve 6 Bölgesel Kontrol Merkezinin donanım ve yazılımları ile yeni Uzak Terminal Birimlerinin (RTU) montaj ve servise alma çalışmaları tamamlanmıştır. Denetleyici Kontrol ve Data Toplama (SCADA) sistemi kapsamında yer alan tüm eski ve yeni RTU’lar için point-to-point yapılmıştır. Proje kapsamında servise alınan yeni RTU’lar ile 6 Bölgesel Kontrol Merkezinin saha kabul testleri tamamlanmıştır. TEİAŞ’ın SCADA sistemi kapsamında yer alan tüm eski ve yeni RTU’lar için point-to-point testleri tamamlanmıştır.  Ulusal Kontrol Merkezi ve Acil Durum Ulusal Kontrol Merkezinde bulunan Enerji Yönetim Sistemi (EMS) programlarının servise alma ve ayarlama (tuning) çalışmaları yapılmıştır. Ulusal Kontrol merkezi ve Acil Durum Ulusal Kontrol Merkezinin saha kabul testleri de yapılmış olup, bu testler sırasında belirlenen majör problemlerin yüklenici firma tarafından giderilerek başarıyla test edilmesinden sonra, tüm sistemin geçici kabul testlerinin yapılması planlanmıştır. 

·        Yeni özel sektör sanrallarının Ulusal Yük Dağıtım Sistemine dahil edilmesi ve sekonder frekans kontroluna katılımları ile ilgili faaliyetlere devam edilmiştir. 

·        Gölbaşı-Sincan-Temelli F/O teçhizat- larının  SDH STM-1 hızına çıkartılması için gereken ilave teçhizat 18.02.2003 tarihinde imzalanan sözleşme ile temin edilmiş, geçici kabulleri yapılmış ve servise alınmıştır. 

·        Türkiye–Yunanistan Enerji Bağlantısı hattı için gerekli iletişim teçhizatlarının temini çalışmaları başlatılmıştır. 

·        Ulusal Yük Dağıtım Sisteminin Yenilenmesi ve Genişletilmesi projesi  kapsamında 151 Trafo merkezini  kapsayacak şekilde hazırlanan veri iletişim projelerinin, gerçekleştiği nihai şeklini içeren (as built) projelerin tamamlanma çalışmaları devam etmektedir. 

·        Yİ,YİD,Otoprodüktör modeli kapsamında veya EÜAŞ ve DSİ’ce yaptırılan Santrallar ile Kuruluşumuz 2004 Yatırım Programında yer alan  merkezlerin  ses+bilgi+ koruma sinyalizasyon amaçlı  “İletişim Planlamaları”  yapılmıştır.  

·        Kurumsal Yönetim Sistemleri (ERP) Projesi için İhale Dokümanları hazırlanmış ve son haline getirilmiştir. 

·        Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi ve Bölge Kontrol Merkezleri ile TEİAŞ Genel Müdürlüğü arasında TEİAŞ’nin kurumsal fiber optik altyapısı  üzerinden iletişimin sağlanması için gerekli donanımın temin edilmesi ve bunların kurulumu gerçekleştirilmiştir. Ayrıca bu merkezlerdeki Yerel Alan Ağları (LAN) için gerekli donanımın temini ve altyapının tesisi gerçekleştirilmiştir. 

·        TEİAŞ Genel Müdürlüğü ile Elektronik Laboratuarı İşletme Müdürlüğü ve 8. grup Müdürlüğü arasında  RF (radyo dalgaları) aracılığıyla veri iletişimi sağlanması projesinin ihalesi gerçekleştirilmiştir. 

·        İkinci bir Ara Frekans Modülasyonunun kullanıldığı T40 D RF PLC cihazının araştırma çalışmaları sonuçlanmış, laboratuvar ve saha testleri tamamlanmış, seri üretime geçilmesi için gerekli olan ayarlamalar yapılmış ve kataloğu hazırlanmıştır. 

·        T11 LF DRC (Sızdırma Bobini) ile T07 DT (Diferansiyel Trafo) birimlerini içeren, IEC 481 standardına uygun, geniş bandlı H12 RF LMU Hat Ayar Birimi üzerinde araştırma çalışmaları yapılmıştır. 

·        4 Aboneli olan A13 SD TXU’nun prototipi üzerinde laboratuvar testleri tamamlanılmış, kataloğu hazırlanılmış ve seri üretimine geçilmiştir. 

·        Sayısal PLC sistemlerinde kullanılan WEAVER (Örgü) SSB tekniğinin uygulanması için araştırma çalışmalarına devam edilmektedir. 

·        T40 D RF PLC’nin sayısal iletişim sistemleri ile RS 232 Portu üzerinden Taban Band Bölümüne giriş-çıkış yapmak amacıyla, T42-14 C Arayüzü gerçekleştirilmiş olup, laboratuvar testlerine devam edilmektedir.  

  1. Çukurova bölgesinde bulunan 1.500,149 km 154 kV, 110.34 km, 66 kV,  Antalya yöresinde bulunan 539,289 km 154 kV, 59,107 km 66 kV Enerji İletim Hattı E.T.K.B.’nın 11.06.2003 tarih ve 1921sayılı makam oluru gereğince Şirketimizce işletilmeye başlanmıştır. 2003 yılı Aralık ayı itibariyle 380 kV’luk  332,535 km. , 154 kV’luk 100,891 km. hat  servise  alınmıştır.

 

 

YATIRIMLARIMIZ

2003 yılında Toplam Kamu Yatırımları içinde TEİAŞ Genel Müdürlüğüne 380,0 Trilyon TL’lik bir tavan ödenek ayrılmıştır.Bu ödeneğin 310,0 Trilyon TL’si İletim Tesislerini,28,0 Trilyon TL’si İşletmeler Grubunu,40,5 Trilyon TL’si Makine ve Teçhizat ve 1,5 Trilyon TL’si de Etüdler  ve Taşıt yatırımları ödeneklerini kapsamaktadır. 

İletim tesisleri için ayrılan toplam 310 Trilyon TL’lik ödeneğin 292,5 Trilyon TL’lik kısmı devam eden 133 adet proje, 17,6 Trilyon TL’lik kısmı ise 37 adet yeni proje için öngörülmüştür. 310 Trilyon TL’lik İletim Tesisleri toplam ödeneğinin 132,6 Trilyon TL’lik bölümü dış kredi,13,3 Trilyon TL’lik bölümü özkaynak olmak üzere toplam 145,9 Trilyon TL’lik bölümünü dış piyasa bileşeni,164,1 Trilyon TL’lik bölümünü ise iç piyasa bileşeni  oluşturmaktadır. 

Toplam ödeneğin 175,0 Trilyon TL’lik bölümü 380 kV’luk Enerji İletim Hattı ve Trafo Merkezi olmak üzere 47 adet proje için ayrılmış olup,bu ödeneğin 163,3 Trilyon TL’lik kısmı 35 adet devam eden proje,11,8 Trilyon TL’lik kısmı ise 12 adet yeni proje için ayrılmıştır. 

Yine toplam ödeneğin 135,0 Trilyon TL’lik bölümü 154 kV’luk Enerji İletim Hattı ve Trafo Merkezi olmak üzere 123 adet proje için ayrılmış olup,bu ödeneğin 129,2 Trilyon TL’lik kısmı 98 adet devam eden proje, 5,8 Trilyon TL’lik kısmı ise 25 adet yeni proje için ayrılmıştır. 

2003 Yılı Yatırım Programının uygulamasına bakıldığında TEİAŞ Genel Müdürlüğü olarak 12 aylık kesin harcamalar dikkate alındığında,126,4 Trilyon TL harcama yapılmış olup,% 33,3 gerçekleşme sağlanmıştır.İletim tesisleri grubunda ise 112,1 Trilyon TL harcama yapılarak ,% 36,2’lik  bir  gerçekleşme sağlanmıştır.  

2003 yılında 380 kV’luk toplam 331 km uzunluğunda 5 adet Enerji İletim Hattı ile 2 adet Trafo merkezinde, toplam 900 MVA gücünde 4 adet Trafo ilavesi,1 adet Trafo Merkezinde 2 adet trafo değişikliği ve 2 adet Trafo Merkezinde 2 adet fider tesisinin geçici kabulleri yapılmıştır. 

2003 yılında 154 kV’luk toplam 53 km uzunluğunda 6 adet Enerji İletim Hattı ile toplam 200 MVA gücünde 2 adet yeni Trafo Merkezi,toplam 825 MVA gücünde 16 adet trafo ilavesi, 32 adet Trafo Merkezinde 40 adet Trafo değişikliği ile 2 adet Trafo Merkezinde 3 adet 154 kV fider ile 33 kV’luk 2 adet Trafo Merkezinde 4 adet fider tesisi ve 10,4 km uzunluğunda 2 adet  yer altı kablosunun geçici kabulleri yapılmıştır.  

2003 yılı içinde Ülkemizin enerji politikalarına uygun olarak ve özellikle Ülkemizin elektrik sorunu bulunan bölgeleri öncelikli olmak üzere başlatılan enerji yatırımları seferberliği kapsamında toplam tutarı 63,3 Trilyon TL  (yaklaşık 40,3 Milyon USD) olan, 31 adet iletim tesisinin ihalesi gerçekleştirilmiştir.

  

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİMİNDEKİ PRİMER KAYNAKLARIMIZ

 

Elektrik enerjisi üretiminde, linyit ve hidrolik kaynaklar başta olmak üzere, petrol, doğal gaz ve jeotermal kaynaklar ülkemizin başlıca birincil (primer) enerji kaynaklarını oluşturmaktadır.

Ülkemizin tüm yörelerine dağılmış olan linyit rezervlerimizin en önemlileri Soma, Tunçbilek, Seyitömer, Çan, Muğla, Beypazarı ve Elbistan havzalarıdır. Elektrik enerjisi üretiminde kullanılabilir toplam linyit potansiyeli santralların ortalama 30 yıl çalışacakları dikkate alınarak hesaplandığında 18790 MW veya 120 Milyar kWh/yıl karşılığı olup, bunun 6520 MW'ı (42 Milyar kWh, %35) 2003 yılı sonuna göre halen işletmede, 2200 MW’ı (11 Milyar kWh, %12) inşa halinde veya Temmuz 2004 tarihine göre EPDK’dan lisans almış projelerdir. Geriye kalan 10070 MW (67 Milyar kWh, %53) ise  değerlendirilebilecek potansiyel olarak tespit edilmiştir.  

Elektrik enerjisi üretiminde kullanılabilir toplam taşkömürü potansiyeli santralların ortalama 30 yıl çalışacakları dikkate alınarak hesaplandığında 1535 MW veya 10 Milyar kWh/yıl karşılığı olup, halen 335 MW (%22) kapasite işletmede olup, geriye kalan 1200 MW (7.8 Milyar kWh/yıl) potansiyel ileride kullanılabilecek durumdadır.  

Ülkemizin, bir başka önemli birincil enerji kaynağını oluşturan hidrolik potansiyelimizin, ortalama yağışlı bir yıl için 36355 MW ve 129 milyar kWh dolayında olduğu hesaplanmaktadır. Bu hidrolik potansiyel belli başlı 11 havzada toplanmış olup, toplam potansiyelin %45’ni kapsayan Fırat ve Dicle Havzası en büyük havzalarımızdır. 2003 yılı sonu itibariyle 12578 MW kapasite işletmede olup, inşa halinde veya Temmuz 2004 tarihine göre EPDK’dan lisans almış projelerin toplam gücü ise 3254 MW’dır. Geriye kalan 20523 MW veya 73 Milyar kWh/yıl (%56) hidrolik potansiyel değerlendirilebilecek durumdadır. 

Diğer taraftan, günümüzde ticari boyutta uygulamaya geçilmiş olan yeni ve yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üretimine baz oluşturacak olan noktasal potansiyel belirleme çalışmaları, ilgili kurum ve kuruluşlarca sürdürülmektedir. Ön bilgilere göre; ülkemizin, Marmara, Ege, Güneydoğu Anadolu bölgelerinin rüzgar enerjisi, Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz bölgelerinin güneş enerjisi, Ege ve Marmara bölgelerinin jeotermal enerji ve özellikle Doğu Karadeniz bölgesinin küçük-mini-mikro su enerjisi yönünden zengin olduğu saptanmış bulunmaktadır. Ayrıca, nüfus yoğunluğu yüksek yerleşim birimlerinin, elektrik enerjisi üretimi yönünden değerlendirilebilir biyokütle potansiyeline sahip olduğu bilinmektedir. 

2003 yılı sonuna göre işletmede olan rüzgar santrallarının toplam kurulu gücü 18.9 MW, üretim kapasitesi 66 Milyon kWh/yıl; Temmuz 2004 tarihine göre EPDK’dan lisans almış yeni RES projelerinin kurulu güçlerinin toplamı 1269 MW’dır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ KURULU GÜCÜ

1970 yılında  2235  MW olan  Türkiye kurulu  gücü  2003 yılı  sonu itibariyle 35587,0 MW’a yükselmiştir. 1970 yılında kurulu gücün %68’ini termik, %32’sini hidrolik kaynaklar oluşturuyor iken 2003 yılında termik kaynakların payı %65’e düşmüş, hidrolik kaynakların payı ise %35’e yükselmiştir.


Kurulu gücün ağırlıklı bölümünü oluşturan termik santrallar içinde 1980’li yılların başlarına kadar fuel-oil yakıtlı olanlar önemli bir yere sahip iken daha sonra linyit yakıtlı olanlar öne geçmiş ve 1980’li yılların ikinci yarısından itibaren doğal gaz yakıtlı santrallar ağırlık kazanmaya başlamış ve 1990 yılından itibaren toplam kurulu güç içinde linyitten sonra en fazla ağırlığı olan santrallar durumuna gelmiştir. 2003 yılı itibariyle, toplam Türkiye kurulu gücünün %23.2’sini kömür, %7.7’sini sıvı yakıtlar ve %24.9’unu doğal gaz yakıtlı santrallar oluşturmuştur.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2003 yılı sonu itibariyle, Türkiye kurulu gücünün %61.3’ü EÜAŞ ve Bağlı Ortaklıkları ile Özelleştirme Kapsam ve Programına alınan sanrallara,  %12.8’i Otoprodüktörler ve Otoprodüktör Gruplarına, % 1.8’i İşletme Hakkı Devirlerine ve %24.1’i Yap İşlet,Yap İşlet Devret ve Serbest Üretim Şirketleri ile Mobil  santrallara aittir.

 

 

TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİMİ

1970 yılında 8623 Milyon kWh olan  üretimimiz 2003 yılında 140581 Milyon kWh olarak gerçekleşmiştir. 

2003 yılı Türkiye elektrik enerjisi üretiminin %75’lik bir orana karşılık gelen, 105101Milyon kWh’lık bölümü termik ve %26’llik bir orana karşılık gelen 35330 Milyon kWh’lık bölümü ise hidrolik kaynaklardan elde edilmiştir. Termik Santrallardaki toplam elektrik enerjisi üretiminin %22.9’u kömür, %6.5’i sıvı yakıtlar ve %45.2’si doğal gaz kaynaklardan sağlanmıştır. 

2003 yılında, Türkiye toplam elektrik enerjisi üretiminin %44.8’ine  karşılık gelen 63097 Milyon kWh’lık bölümünü EÜAŞ, Bağlı Ortaklıkları ve Özelleştirme Kapsam ve Programına Alınan santrallar gerçekleştirmiştir. Yap-İşlet Devret,Yap-İşlet ve Serbest Üretim şirketlerinin payı %32.3, mobil santralların payı %1.8 olup, %16.5’lik kısım Otoprodüktörler ve Otoprodüktör Grupları, %3.1’lik kısım ise İşletme Hakkı Devredilen santrallar tarafından sağlanmıştır.

 

 

 

 

TÜRKİYE BRÜT ELEKTRİK ENERJİSİ TALEBİ

2003 yılında Türkiye’de 140580.5 Milyon kWh elektrik enerjisi üretilmiştir. Azerbaycan’ın Nahçivan bölgesine 401.5 Milyon kWh , Irak’a 186.0 Milyon kWh elektrik enerjisi ihraç edilmiş, Bulgaristan’dan 1134.5 Milyon kWh ve İran üzerinden Türkmenistan’dan 23.5 Milyon kWh olmak üzere toplam 1158.0 Milyon kWh elektrik enerjisi ithal edilmiştir. Böylece Türkiye brüt elektrik enerjisi talebi 141 150.9 Milyon kWh olarak gerçekleşmiştir. 2003 yılında talep, 2002 yılına göre % 6.5 artmıştır. 

1970 yılında 244 kWh olan kişi başına brüt elektrik enerjisi talebi 2003 yılında 1996 kWh seviyelerine ulaşmıştır. 

Ulusal elektrik sistemimizin 2003 yılı ani puantı, 19 Aralık 2003 günü saat 17:10’da 21729 MW olmuştur. 2002 yılı puantına göre % 7,1 ‘lik bir artış gerçekleşmiştir. 

Türkiye enterkonnekte sistemi günlük tüketimi 19 Aralık 2003 günü 435.5 Milyon kWh değeri ile maksimuma ulaşmıştır. Bir yıl öncesine göre maksimum günlük tüketim artışı %2.2 olarak hesaplanmıştır. Türkiye enterkonnekte sisteminde minimum günlük tüketim 26 Kasım 2003 günü 268,2 Milyon kWh olmuştur. 

Otoprodüktörlerin, doğrudan kendi tesislerindeki tüketimleri ile otoprodüktör gruplarının kendi ortaklarının tüketimleri için ürettiklerinin dışında kalan tüm üretim, yeni piyasa yapısı içerisinde Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. tarafından satın alınmakta ve dağıtım şirketlerine satılmaktadır. 

 

 

ÜRETİM SİSTEMİNDEN ALINAN VE DAĞITIM NOKTALARINA İLETİM SİSTEMİ ÜZERİNDEN AKTARILAN ENERJİ MİKTARLARI

 

İLETİM SİSTEMİMİZ

İletim Sistemi, 154 kV ve 400 kV sisteme bağlı üretim tesislerinden itibaren dağıtım sistemine kadar olan ve Yüksek Gerilim/Çok Yüksek Gerilim seviyesinde elektrik enerjisinin iletiminin gerçekleştiği tesislerdir. Bu sistemin enterkonnekte olarak çalıştırılması üretim-iletim ve dağıtım sistemlerinde bir dizi teknik kuralın koordinasyon içerisinde uygulanması ile mümkündür. Elektrik enerjisinin kalitesini belirleyen frekans-gerilim değerleri ile sistemin stabilitesi bu düzenin doğru olarak planlanıp işletilmesine bağlıdır. 

İletim sisteminin ve yeni santralların bağlantılarının planlanması aşamasında teknik standartları sağlamak üzere diğer ülkelerde de olduğu gibi uluslararası kabul görmüş yazılım paketleri kullanılarak bir dizi sistem analizi yapılmaktadır. Analizlerin yapılabilmesi üretim – tüketim dengesinin kurulmasına dayalı olup bunun için bölgesel yük gelişimi tahmini ile mevcut santralların çalışma rejimi ve üretim planları veri olarak kullanılmaktadır.

İletim planlaması için yapılan temel analizler;

olarak sıralanmaktadır. Bu analizler sonucunda;

tespit edilerek yeni yatırım kararları alınmaktadır. Benzer etüdler enterkonnekte sistemin işletilmesi sırasında da yapılmakta ve kaliteli bir sistem işletmesi temin edilmektedir.

Yukarda belirtilen çalışmalar sonucunda geliştirilen 400 ile 154 kV iletim hatları, 400/154, 400/OG ve 154/OG indirici trafolardan oluşan iletim sistemi, teknik ve ekonomik avantajları nedeniyle 400 kV uzun hatlar üzerinde ayrıca yeterli seri kompansatörlerle donatılarak güçlendirilmiştir. İletim sistemi gerilim seviyesi 400 ve 154 kV olarak standartlaştırılmıştır. Geçmişte tesis edilip kullanıma sunulmuş olan 66 kV iletim seviyesi belli bir program dahilinde kaldırılmaktadır. Gürcistan ve Ermenistan ile olan enterkonneksiyon hatlarımız bu ülkelerdeki gerilim seviyesine uygun olarak 220 kV tesis edilmiştir.

Ülkemizin koşullarına en uygun yüksek tasarım standardına sahip olan iletim sistemindeki kayıplar, uluslararası performans düzeylerine uygun olarak %2.5-3 dolaylarında seyretmektedir.  

2003 yılı sonu itibariyle ; 

İLETİM TRAFOLARIMIZ

 

GERİLİM(kV)

TRAFO ADEDİ

GÜÇ(MVA)

400

116

20 110

154

893

46 240

  66

  63

     734

TOPLAM

1 072

67 084

 

İLETİM HATLARIMIZ

 

GERİLİM(kV)

UZUNLUĞU (km)

400

13 958

220

       84

154

31 431

  66

     719

TOPLAM

41 072

 

 

 

 

 

  

 

ENTERKONNEKSİYONLAR

 

A- MEVCUT ENTERKONNEKSİYONLAR

 

TÜRKİYE-AZERBAYCAN (NAHCİVAN)

Aralık(TÜRKİYE)-Sederek (NAHCİVAN) arasında 34.5 kV 10 MW taşıma kapasiteli ve Iğdır (TÜRKİYE)-Babek (NAHCİVAN) arasında 154 kV, çift devre, 100 MW taşıma kapasiteli EİH’ları mevcuttur. 

Nahcivan’a bölge yük koşullarına bağlı olarak yaklaşık 50 MW güç ile ayda 35-40 Milyon kWh elektrik enerjisi verilmekte olup 2003 yılı içinde 401.5 Milyon kWh enerji ihraç edilmiştir.

 

TÜRKİYE-ERMENİSTAN

Kars  (TÜRKİYE) – Leninakan  (ERMENİSTAN) arasında 220 kV,  300 MW taşıma      kapasitesine sahip bir EİH mevcut olmasına rağmen iki ülke elektrik sistemlerinin bağlandığı 154/220 kV ototrafo mevcut değildir. Bugüne kadar bu hat üzerinden enerji alışverişi yapılmamıştır.

 

TÜRKİYE-GÜRCİSTAN

Hopa (TÜRKİYE) ile Batum (GÜRCİSTAN) arasında  220 kV, 300 MW taşıma kapasitesine sahip bir EİH mevcuttur. Bu hat başlangıçta,ülkemizdeki izole bir bölgeyi beslemiş,daha sonraki yıllarda ise Türkiye'den Gürcistan'a enerji transferinde kullanılmıştır. 

31.05.2000 tarihli Enerji Alım Sözleşmesi uyarınca  Gürcistan iletim sistemi üzerinden maksimum 100 MW güçle ayda ortalama 70 Milyon kWh enerji transferi yapılmakta idi. Ancak, geçen süre içerisinde kontratta belirtilen miktarda enerjinin Gürcistan tarafından karşılanamaması üzerine, Gürcistan üzerinden Rusya’dan elektrik alınması hususunda Türkiye, Gürcistan ve Rusya Federasyonu arasında 23 Kasım 2000’de Transit Anlaşması imzalanmıştır. 

Türkiye ile Rusya arasında, Gürcistan sistemi üzerinden Enerji Alım Sözleşmesi ve Türkiye ile Gürcistan arasında mevcut sözleşmenin bu amaçla değiştirilmesine ilişkin     Ek Sözleşmenin imzalanmasıyla Mart 2001 ayı itibariyle alınacak enerji 100 MW güç üzerinden ayda 70 Milyon kWh’ı Gürcistan’dan, 30 Milyon kWh’ı Rusya Federasyonu’ndan olmak üzere toplam 100 Milyon kWh’a yükselmiştir.  

Ancak 2002-2006 yılları arasında ülkemizde enerji fazlası oluşacağından 31.03.2002 tarihinden itibaren elektrik enerjisi alımı durdurulmuştur.

 

TÜRKİYE-BULGARİSTAN

Babaeski (TÜRKİYE)-Maritsa East(BULGARİSTAN) arasında 400 kV, 500 MW taşıma kapasitesine sahip bir EİH mevcuttur.1986 yılı sonuna kadar Trakya Bölgemizi izole olarak besleyen bu hat, daha sonraki yıllarda Bulgaristan'da izole bir bölgeyi beslemek için,Bulgaristan üzerinden Romanya'ya,Bulgaristan ve Yugoslavya üzerinden Arnavutluk'a enerji transferi için kullanılmıştır.   

Türkiye ve Bulgaristan Hükümetleri arasında 4 Kasım 1998 tarihinde Ankara’da imzalanan “Enerji ve Alt Yapı Alanlarında İşbirliği Anlaşması” ve ilgili “Protokol” uyarınca, TEAŞ ve Bulgaristan Ulusal Elektrik Şirketi (NEK-EAD) arasında 15.05.1999 tarihinde imzalanan “Uzun Dönem Sözleşme” ile Bulgaristan’dan Türkiye’ye; 

2000-2008 yılları arasında toplam 33.7 milyar kWh enerji transferi öngörülmüştür. 

Bu kapsamda, 2003 yılında Bulgaristan’dan 1134.6 milyon kWh enerji ithalatı yapılmıştır. 

Ancak Bulgaristan tarafının “Enerji ve Alt Yapı Alanlarında İşbirliği Anlaşması” ve ilgili “Protokol” kapsamındaki taahütlerini yerine getirmemesi nedeniyle Bulgaristan’dan enerji alımı 21 Nisan 2003 tarihinden itibaren sona erdirilmiştir. 

Yukarıda belirtilen “Uzun Dönem Sözleşme” kapsamında Türkiye-Bulgaristan arasında 400 kV’luk yeni bir enterkonneksiyon hattının tesisi  2002 yılı Eylül  ayında tamamlanmıştır.

 

TÜRKİYE-SURİYE

Altı Ülke (Mısır, Irak, Ürdün, Lübnan, Suriye, Türkiye) Enterkonneksiyonu Projesi kapsamında öngörülen 400 kV enerji iletim hattının Türkiye tarafındaki bölümü tamamlanmıştır.  

Suriye tarafının ise sistemlerinin güçlendirilmesi projeleriyle birlikte 2004 yılında tamamlanması beklenmektedir.

 

TÜRKİYE-IRAK

PS3 (TÜRKİYE)-Zakho (IRAK) arasında 500 MW taşıma kapasiteli 400 kV hat tesis edilmiş olup, 154 kV’la çalıştırılmaya hazır durumdadır. Bu hattan 1995 yılında insani yardım kapsamında Kuzey Irak’a 22.9 Milyon kWh  elektrik enerjisi verilmiştir. 

17 Eylül 2003 tarihinden itibaren 154 kV ile enerjilendirilen söz konusu hattan 100 MW güçte yılda 350-400 milyon kWh elektrik enerjisi Özel Bir toptan Satış şirketi tarafından Irak’a ihraç edilmeye başlanmıştır. 

2003 yılında Irak’ satılan enerji miktarı 186.1 milyon kWh’tir. 

Altı Ülke Enterkonneksiyonu Projesi kapsamında hattın her iki Ülke tarafında da genişletilmesi söz konusudur.

 

TÜRKİYE-İRAN

Doğubeyazıt(TÜRKİYE)-Bazargan(İRAN) arasında 154 kV, 100 MW taşıma kapasiteli bir EİH mevcuttur. Bu kapasite Bazargan’da mevcut 50 MVA trafo kapasitesi ile sınırlıdır. İran elektrik kuruluşu TAVANIR ile imzalanan 12.08.1996 tarihli sözleşmeye ek olarak imzalanan 2.Ek sözleşme uyarınca İran’dan Türkiye’ye 40 MW güçte ayda 25 Milyon kWh (± %10) elektrik enerjisi izole bölge çalışması ile alınmaya başlamıştır.  

Ancak 2002-2006 yılları arasında ülkemizde enerji fazlalığı oluşacağından  31.03.2002 tarihi itibariyle İran’dan elektrik enerjisi alımı durdurulmuştur.

 

TÜRKMENİSTAN’DAN TÜRKİYE’YE İRAN ÜZERİNDEN ENERJİ TRANSFERİ

Türkmenistan’dan Türkiye’ye İran üzerinden izole bölge yöntemi ile enerji transferi projesi kapsamında Türkiye-İran arasında 400 kV bir EİHnın tesisi planlanmış olup;

(i) Türkiye ve Türkmenistan arasında enerji alım sözleşmesi (ii) İran üzerinden enerji transferini belirleyen üçlü Protokol ve (iii) Türkiye-İran-Türkmenistan arasında Transit Sözleşmesi imzalanmıştır.  

Bu gelişme doğrultusunda Türkiye-İran arasında söz konusu hattın tesisine ilişkin sözleşme de imzalanarak hattın tesisi tamamlanmıştır. 

12 Aralık 2003 tarihinden itibaren 154 kV ile enerjilendirilen söz konusu hattan izole bölge yöntemiyle 70 MW güçte yılda 300 milyon kWh enerji transferi başlamıştır. 2003 yılında İran üzerinden Türkmenistan’dan Türkiye’ye 23.5 milyon  kWh enerji ithal edilmiştir.

 

B–PLANLANAN ENTERKONNEKSİYONLARIMIZ

 

TÜRKİYE-YUNANİSTAN

1989 yılından beri kesintili olarak sürdürülmekte olan çalışmalar TEAŞ ve Yunanistan Elektrik Şirketi PPC arasında 11 Ağustos 1999 tarihinde Atina’da yapılan toplantıda Türkiye ve Yunanistan arasında bir enterkonneksiyon hattının tesisine ilişkin tarafların ortak niyetlerinin deklare edilmesiyle sonuçlanmıştır. 

Yunanistan’la 1999’da sağlanan mutabakat çerçevesinde, Türkiye’nin Yunanistan üzerinden Balkan ülkeleriyle senkron paralel çalışması ve bu bloğun UCTE sistemiyle konusunda bir fizibilite çalışması başlatılmıştır. 2000-2001 yıllarında; PPC (Yunanistan), TEAŞ (Türkiye), NEK (Bulgaristan) ve EKC (Federal Yugoslavya) arasında iş paylaşımı prensibiyle yürütülen bu çalışmalara Avrupa Birliği’nin “Trans European Networks (TEN)” programı kapsamında AB Komisyonu tarafından finansal destek (%50 oranında) sağlanmıştır. 

Bu amaçla yapılan fizibilite çalışmalarının olumlu sonuçları ile tamamlanmasına bağlı olarak öngörülen  Türkiye-Yunanistan 400 kV enterkonneksiyon hattının tesis sözleşmesi Kuruluşumuz ile Yunanistan Elektrik Kuruluşu PPC arasında 1 Mayıs 2003 tarihinde imzalanmıştır. Hattın tesisine 2004 yılı içinde başlanması beklenmektedir. 

Bu çalışmalara paralel olarak 21 Mart 2000 tarihinde, Türkiye Elektrik Sisteminin UCTE şebekesine enterkonneksiyonu ile ilgili resmi prosedürleri başlatmak üzere UCTE kuralları gereği komşu ülke olan Yunanistan’ın PPC Kuruluşu tarafından UCTE’ye başvuru yapılmış ve UCTE Yönlendirme Komitesi Ekim 2000 tarihinde UCTE tarafından kurulan ve UCTE sisteminin genişlemesi konusunda çalışacak “System Development” adlı çalışma grubu altındaki “Türkiye Bağlantısı” alt-çalışma grubu ile Türkiye’nin UCTE sistemine bağlantısını incelemesi kararını almıştır. Sözkonusu alt çalışma grubunun çalışmaları 2001 yılında başlatılmış olup, halen sürdürülmektedir. Grup tarafından yapılacak çalışmalara ilişkin Teknik Şartname hazırlanmış ve bu şartname UCTE tarafından onaylanmıştır.

Bu kapsamda;

·        Türkiye’nin Güç-Üretim Dengesi Raporu hazırlanmış, Gerilim ve Reaktif Güç Kontrolu Raporu, Türkiye Oturan Sistemin Toparlanması ve Savunma Planı hazırlanmaktadır. Frekans kontrolüne ilişkin raporlar Eylül 2002’den itibaren aylık olarak düzenlenmektedir.

·        Toplam Transfer Kapasitelerinin belirlenmesi ve stabilite analizlerini içeren teknik çalışmalar ile Türkiye Elektrik Sisteminin gözlenmesi için gerekli cihazların temin ve tesisi ile ilgili olarak belirlenen 1.5 Milyon Euro tutarındaki finansmanın %10’luk bölümü  UCTE tarafından karşılanacak olup kalan kısmın AB Komisyonu tarafından temini konusunda gerekli girişimler  yapılmıştır. Yapılacak analizlerde UCTE birinci ve ikinci bölgelerin birleşmesinin ardından Türkiye’nin mevcut iki hatla Bulgaristan üzerinden (2004-2005 yılı) ve bunlara ilave olarak tesis edilecek Yunanistan hattı ile üç hatla Bulgaristan ve Yunanistan üzerinden (2006 yılı) UCTE sistemine bağlantısı incelenecektir.

Türkiye Elektrik Sisteminde önceden belirlenen santral ünitelerinde yapılacak frekans kontrolu testlerinin 2004 yılı içinde  yapılması kararlaştırılmıştır. 

UCTE’nin kuralları doğrultusunda, Türkiye sisteminde testler başlamadan önce imzalanması gereken ve üçüncü ülkelerle olan enterkonnektörlerin durumunu belirleyen “Sınırlama Sözleşmesi” taslağı çalışma grubu tarafından hazırlanmaktadır.  

AB Komisyonu tarafından yapılacak çalışmalarla ilgili finansman onayı alınmış olup çalışmaların 2005 yılı ortasında tamamlanması, paralel çalışma testlerinin 2005 yılı içinde yapılması ve bunun ardından Deneme Paralel İşletmeye başlanması hedeflenmektedir.

 

ALTI ÜLKE (MISIR, IRAK, ÜRDÜN, LÜBNAN, SURİYE, TÜRKİYE) ENTERKONNEKSİYONU

17 Ocak 1989 tarihinde imzalanan anlaşma ile Mısır, Irak, Ürdün, Suriye, Türkiye 400 kV elektrik sistemlerinin birbirine bağlanması ve enerji alışverişi için gerekli çalışmalar Beş Ülke Enterkonneksiyonu Projesi adıyla başlatılmıştır. Fizibilite çalışmasının tamamlandığı 1992 yılından beri gerektiğinde yapılan Teknik Komite ve yılda bir kez yapılan Enerji Bakanları Toplantıları kararları doğrultusunda Genel Ticaret Anlaşması, İkili Tesis Anlaşmaları ve Genel Enterkonneksiyon Anlaşması (Irak hariç) imzalanarak yürürlüğe girmiştir.  

Proje kapsamında; 

-Türkiye-Suriye arasında öngörülen Birecik-Halep 400 kV bağlantısının Türkiye tarafındaki bölümünün tesisi tamamlanmış olup, hattın Suriye tarafındaki bölümünün ise sistemlerinin güçlendirme projeleriyle birlikte 2003 yılında tamamlanması beklenmektedir. 

-Türkiye-Irak arasında öngörülen Cizre-Kesek 400 kV bağlantısının tesisine başlanmamıştır. 

-Mısır-Ürdün arasındaki enterkonneksiyon hattının Türk STFA Firması tarafından 1998 yılında tesisi tamamlanmış olup, her iki ülkenin sistemleri paralel çalışmaktadır. 

-Suriye-Ürdün arasındaki hat Mart 2001 tarihinde servise girmiş ve Suriye de Mısır ve Ürdün ile birlikte paralel çalışmaya başlamıştır. 

-Kalıcı Yönlendirme, Planlama ve İşletme Komiteleri kurulmuştur. 

-Enterkonnekte sistemin koordinasyonu için bir koordinasyon merkezinin kurulması konusunda fizibilite çalışması yapılmaktadır.  

- Analitik ve işletme çalışmaları danışman bir firmaya yaptırılmıştır. 

Projeye Lübnan’ın katılım başvurusu kabul edilmiş ve altıncı üye olarak üyeliği onaylanmış ve Projenin adı Altı Ülke Enterkonneksiyonu olarak değiştirilmiştir. Libya’nın üyeliği ise prensipte kabul edilmiş olup, teknik çalışmaların sonuçlarına göre değerlendirilecektir. 

Altı Ülke Enterkoneksiyonu Projesi kapsamında tesis edilen 400 kV Türkiye- Suriye Enterkonneksiyon hattının Türkiye bölümünün 1997 yılında tamamlanmış olmasına rağmen Suriye bölümündeki gecikme nedeniyle Türkiye’nin projeye katılımı öngörülen tarihte gerçekleşememiştir. Bu süre zarfında aşağıda belirtilen gelişmeler doğrultusunda proje başlangıçtaki tasarımıyla uygulanabilir olmaktan çıkmış ve Türkiye’nin bu proje içindeki konumunun yeniden değerlendirilmesi gereği gündeme gelmiştir:

·          1999 Helsinki zirvesinin ardından Türkiye’nin AB üyeliği sürecinin hız kazanması,

·          3 Mart 2001 tarihinde yürürlüğe giren 4628 sayılı Enerji Piyasası Kanunu çerçevesinde elektrik sektörünün AB normlarına paralel olarak yeniden yapılandırılması,

·          Türkiye’nin her zaman öncelikli hedefi olan UCTE’ye bağlantı ve üyeliği konusunda kaydedilen  somut gelişmeler,

·          Bunlara paralel olarak AB İç Elektrik Pazarına Katılım hedefi doğrultusunda, 2005 yılında Güneydoğu Avrupa Bölgesel Elektrik piyasası oluşturularak bu pazarın AB iç pazarına entegrasyonu konusunda AB tarafından başlatılan girişime Türkiye’nin katılımı,

·          Libya’nın Altı Ülke Enterkonneksiyonu projesine katılım konusundaki talebi ve bunun onayından önce Mısır ile paralel çalışmaya başlamasının ardından yukarıda açıklanan ve Libya’dan Suriye’ye kadar olan sistemleri içeren Güney Doğu Akdeniz Bloğunun (SEMB) oluşumu,

·          Libya-Tunus 220 kV enterkonneksiyon hatlarının tesisinin ardından Güney Doğu Akdeniz Bloğunun bu hatlar üzerinden UCTE sistemine bağlantı konusunda UCTE’ye yapılan başvuru,  

Tüm bu gelişmeler çerçevesinde Altı Ülke Enterkonneksiyonu projesi orta-uzun dönemde oluşturulması konusunda çalışmalar yürütülen muhtemel bir Akdeniz elektrik ringinin bir parçası haline dönüşmüştür. Bu konuda AB finansman desteğiyle yürütülen Akdeniz’e kıyısı olan ülkelerin enterkonneksiyonun teknik ve ekonomik açıdan incelendiği “MEDRING” çalışması 2003 yılı ortasında tamamlanmıştır.  

Türkiye’nin UCTE sistemine bağlantısı ve üyeliğinin geçekleşmesinin ardından bu projenin UCTE prosedürleri ve mekanizmaları çerçevesinde ele alınması gerekecektir.

 

TÜRKİYE-AZERBAYCAN-GÜRCİSTAN

Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan ÇYG elektrik sistemlerinin enterkonneksiyonu ile ilgili teknik ve ekonomik çalışmalar üç ülke uzmanlarından oluşan bir çalışma grubu tarafından 1998 yılında tamamlanmış olmakla birlikte, aradan geçen süre içinde bir ilerleme sağlanamadığından, bu süre içinde Türkiye’nin batı ile enterkonneksiyonuna ilişkin gelişmelere bağlı olarak çalışmanın yenilenmesi gerekli görülmektedir. 

GÜNEYDOĞU AVRUPA ENTERKONNEKSİYONU PROJESİ

Güneydoğu Avrupa İşbirliği Girişimi (SECI) kapsamında oluşturulan “ Avrupa Sistemine Daha İyi Entegrasyon İçin Güneydoğu Avrupa Ülkelerinin Elektrik Güç Sistemlerinin Enterkonneksiyonu Proje Grubu “ tarafından Türkiye’nin Güneydoğu Avrupa Ülkeleri Elektrik Güç Sistemleri ile Enterkonneksiyonu dolayısıyla Batı Avrupa Sistemine bağlanması ile ilgili fizibilite çalışması yapmak üzere Teknik Şartname, hazırlanarak kabul edilmiştir. 

Planlanan Yunanistan, mevcut ve tesis aşamasındaki Bulgaristan bağlantılarının gözönüne alındığı proje kapsamında; SECI Tele-Bilişim ve SECI Bölgesel İletim Planlama Projeleri ABD, AB, Dünya Bankası ve Avrupa Kalkınma Bankası desteği ile devam etmektedir. 

Tele-Bilişim Projesi ile; Güneydoğu Avrupa Ülkeleri Elektrik Kuruluşları Yük Dağıtım Merkezleri arasında veri alış-verişinin zamanlama, bütünlük ve güvenilirlik boyutunun ve uygulama koşullarının belirlenmesi hedeflenmektedir. Tele-bilişim sistemi altyapısı gereklilikleri ve teknik çözümlere yönelik parasal kaynak sağlanabilecek projeler belirlenmiştir. 

Bölgesel İletim Projesi ile; bölgede yapılabilir iletim sistemi projelerinin belirlenmesi için sistem planlama alanında bölgesel işbirliğinin geliştirilmesi ve ortak iletim planlama araçları ve metotlarının kullanımının sağlanması öngörülmektedir.

 

KARADENİZ ÜLKELERİ ENTERKONNEKSİYONU PROJESİ

Karadeniz çevresindeki elektrik sistemlerinin enterkonneksiyonu projesi Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ) kapsamında yeralmaktadır.  

15 Nisan 1998 tarihinde KEİ Ülkeleri Enerji Bakanları tarafından Elektrik Enerjisi Alanında İşbirliği Memorandumu imzalanmış olup Memorandumda öngörülen Karadeniz Ülkeleri Elektrik Sistemleri Enterkonneksiyonu Fizibilite Çalışmasının üye ülkelerin mevcut enterkonneksiyonlarını da dikkate alacak şekilde yapılması planlanmaktadır. Ancak finansman güçlüğü nedeniyle fizibilite çalışmasına başlanamamaktadır. 

 

AKDENİZ ÜLKELERİ ENTERKONNEKSİYONU PROJESİ

 

UNIPEDE/MEDELEC işbirliği ile 1992 yılında oluşturulan Akdeniz Ülkeleri Enterkonneksiyonu Çalışma Grubunun (SYSTMED) 1994-1997 yılları arasında Akdeniz’e kıyısı olan 15 ülkenin katılımı ile gerçekleştirdiği Birinci Faz Çalışmaları;  

Bu enterkonneksiyonun sağlayabileceği faydalarla birlikte böyle büyük bir ringin oluşturulmasında birçok teknik problemlerin ortaya çıkabileceğini göstermiştir .  

Bunun üzerine Çalışma Grubu daha kapsamlı çalışmaların yapılması için 2000 yılında MEDRING Projesini başlatmıştır. Avrupa Birliği’nin finansman desteği ile; İtalya, Fransa, Yunanistan, İspanya, Fas, Cezayir, Tunus, Mısır, Ürdün, Suriye ve Türkiye’nin katılımı ile oluşturulan bir Konsorsiyum tarafından yürütülen çalışma Libya dahil tüm Akdeniz Ülkelerini kapsamaktadır. 

Söz konusu çalışmada Akdeniz’e kıyısı olan ülkelerin orta (2005) ve uzun (2010) dönemdeki enterkonneksiyonu teknik ve ekonomik olarak incelenmiştir. 

Mevcut durumda;

 

·        Fas, Cezayir, Tunus ve UCTE 1.senkron bölge,

·        Libya, Mısır, Ürdün, Suriye, Lübnan,

·        UCTE 2.senkron bölge, Bulgaristan, Romanya ve Arnavutluk sistemleri

 

senkron paralel bağlı olup Türkiye bu ülkelerden hiçbiri ile senkron paralel çalışmamaktadır. 2005 ve 2010 yılları baz alınarak yapılan ve tüm blokların birleşik temsil edildiği çalışmalar 2003 yılı ortalarında tamamlanmıştır. 

Çalışmalarda 2005 ve 2010 yılı sistem koşullarında Akdeniz ülkeleri arasında optimum elektrik alışverişlerinin analizi yapılmış, ringin statik ve dinamik güvenilirliği incelenmiştir. 

Çalışma sonuçlarına göre; ringin kararlı durumda güvenilir şekilde işletilebileceği,Güneydeki (Fas’tan suriye’ye kadar olan bölüm) önemli problemlerin Avrupa sistemi üzerindeki etkilerinin ihmal edilebilir düzeyde kalacağı, kararlı durumda ringin türkiye-Suriye arasında açık olması ile kapanması arasında çok önemli bir farklılık olmayacağı belirlenmiştir. Ancak güneydeki sistemlerden herhangi birinde ortaya çıkabilecek bir arızanın güneydeki diğer sistemler üzerinde oldukça olumsuz etkilere neden olabilecektir. 

Sonuç olarak enterkonneksiyon hatlarının kapasitelerine yakın miktarlarda kullanılmasına ve ringin güvenilir şekilde işletilmesine olanak sağlamak üzere uygulanabilir önlemlerin teknik-ekonomik açıdan detaylı olarak incelenmesi ve en uygun ilave yatırımların belirlenmesi kararlaştırılmıştır. 

Çalışmalara ilişkin UCTE görüşü ise MEDRİNG çalışmasının bir ön fizibilite olarak değerlendirilebileceği, UCTE tarafından daha detaylı çalışmaların yapılması gerektiği doğrultusundadır. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PERSONEL DURUMU VE EĞİTİM FAALİYETLERİ

 

Kuruluşumuzda Memur, Sözleşmeli ve İşçi statüsünde olmak üzere üç istihdam şekli bulunmaktadır. Genel idari esaslara göre yürütülmekte olan asli ve sürekli görevler, I Sayılı Cetvele tabi Memur statüsündeki personel tarafından yürütülmekte olup, bu personel 657 sayılı Devlet Memurları Kanunundaki hükümler  çerçevesinde çalışan personeldir. 

Sözleşmeli personel ise teşebbüslerin genel ve idari esasları dışında yürüttükleri hizmetlerinde 399 sayılı KHK çerçevesinde akdedilecek bir sözleşme ile çalışan ve işçi statüsünde olmayan personeldir. 

            Bu iki statünün dışında yer alan  ve üçüncü istihdam şekli olan işçiler ise 1475 sayılı İş Kanunu ve Toplu İş Sözleşmeleri çerçevesinde çalışan personeldir 

            2003 yılı Aralık ayı sonu itibariyle Kuruluşumuzda toplam 9094 personel çalışmakta olup bunlardan Memur statüsünde 307, Sözleşmeli statüsünde 3525 ve İşçi statüsünde 5262 personel görev yapmaktadır. Bu personellerden; 204 memur, 819  sözleşmeli ve 3061 ise işçi statüsünde teknik elemandır.  

           Kuruluşumuz bünyesinde bulunan Soma Elektrik Teknolojileri Geliştirme ve Eğitim Tesisleri İşleme Müdürlüğü, Genel Müdürlük Birimleri ve İletim Tesis İşletme Grup Müdürlüklerinde 2003 yılında gerçekleştirilen eğitim faaliyetleri sonucunda 1642 kurum personeli, 570 kurum dışı personel olmak üzere toplam 2212 kişi Teknik, İdari, İş Güvenliği, Yabancı Dil, Bilgisayar, Seminerler olmak üzere çeşitli konularda hizmet içi eğitim programlarından geçirilmiştir. 

            Teknik konularda 345 kurum personeli, 536 kurum dışı olmak üzere toplam 881 kişi, idari konularda 256 kurum personeli, 2 kurum dışı olmak üzere toplam 258 kişi, iş güvenliği konusunda 495 kurum personeli, 32 kurum dışı olmak üzere toplam 527 kişi, yabancı dil konusunda 93 kurum personeli, bilgisayar konusunda 167 kurum personeli, eğitimden geçirilmiştir. Ayrıca 286 kurum personeli çeşitli konulardaki seminer programlarına katılmışlardır. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MALİ DURUM

 

TEİAŞ BİLANÇO  
AKTİF Milyon TL
  2003
HESABIN ADI FİİLİ
   
I- DÖNEN VARLIKLAR :  
   A-HAZIR DEĞERLER 46.031.437,6
     1)Kasa 50.782,4
     2)Alınan Çekler  
     3)Bankalar 45.982.289,7
     4)Verilen  Çekler ve Ödeme Emìrlerì(-) (1.634,5)
     5)Diğer Hazır Değerler  
   
   B-MENKUL KIYMETLER 1.433.400,0
     1)Hisse Senetleri 0,0
     2)Özel Kesim Tahvil Senet ve Bonoları 0,0
     3)Kamu Kesim Tahvil Senet ve Bonoları 0,0
     4)Diğer Menkul Kıymetler  1.433.400,0
     5)Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karş. 0,0
   
   C-TİCARİ ALACAKLAR 214.079.093,8
     1)Alıcılar 214.060.125,5
     2)Alacak Senetleri 0,0
     3)Alacak Senetleri Reeskontu (-) 0,0
     4)Verilen Depozito ve Teminatlar 18.968,3
     5)Diğer Ticari Alacaklar 0,0
     6)Şüpheli Ticari Alacaklar 0,0
     7)Şüpheli Alacaklar Karşılığı (-) 0,0
   
   D-DIGER ALACAKLAR 55.130.098,8
     1)Ortaklardan Alacaklar 0,0
     2)İştiraklerden Alacaklar 0,0
     3)Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar  
     4)Personelden Alacaklar 241.299,9
     5)Diğer Çeşitli Alacaklar 54.888.798,9
     6)Diğer Alacak Senetleri Reeskontu(-)  
     7)Şüpheli Diğer Alacaklar 1.306.465,2
     8)Şüpheli Diğer Alacaklar Karsìlìgì (-) (1.306.465,2)
   
   E-STOKLAR 15.193.868,6
     1)İlk Madde ve Malzeme 14.446.280,3
     2)Yarı Mamuller 88.055,9
     3)Mamuller 505.135,3
     4)Ticari Mallar  
     5)Diğer Stoklar 50.077,9
     6)Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)  
     7)Verilen Sipariş Avansları 104.319,2
   
   D-YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM  
   
   
   F-GELECEK AYLARA AİT GİD-GELİR TAHAKKUK 3.729.940,0
     1)Gelecek Aylara Ait Giderler 2.567.418,1
     2)Gelir Tahakkukları 1.162.521,9
   
   G-DIGER DONEN VARLIKLAR 350.110,9
     1)Devreden KDV  
     2)İndirilecek KDV  
     3)Diğer KDV  
     4)Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar 323.399,1
     5)İş Avansları  
     6)Personel Avansları 26.687,7
     7)Sayım ve Tesellüm Noksanları 1,7
     8)Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar 22,4
     9)Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı (-)  
     DÖNEN VARLIKLAR     TOPLAM  335.947.949,7
II- DURAN VARLIKLAR  
   A-TİCARİ ALACAKLAR 0,0
     1)Alıcılar 0,0
     2)Alacak Senetleri 0,0
     3)Alacak Senetleri Reeskontu (-) 0,0
     4)Verilen Depozito Teminatlar   
     5)Süpheli Alacaklar Karşılığı (-) 0,0
   
   B-DİĞER ALACAKLAR 0,0
     1)Ortaklardan Alacaklar 0,0
     2)İştiraklerden Alacaklar 0,0
     3)Bağlı Ortaklardan Alacaklar 0,0
     4)Personelden Alacaklar  
     5)Diğer Çeşitli Alacaklar  
     6)Diğer Alacak Senetleri Reeskontu (-) 0,0
     7)Süpheli Alacaklar Karşılığı (-) 0,0
   
   C-MALİ DURAN VARLIKLAR 3.591.363,8
     1)Bağlı Menkul Kıymetler 0,0
     2)Bağlı Menkul Kıymet.Değer Düş.Karşılığı (-) 0,0
     3)İştirakler 3.591.363,8
     4)İştiraklere Sermaye Taahhütleri(-)  
     5)İştirakler Sermaye Pay.Değer Düş.Karş.(-) 0,0
     6)Bağlı Ortaklıklar  
     7)Bağlı Ortaklıklara Sermaye Taahhüt(-)  
     8)Bağlı Ortaklıklar Ser.Pay.Değ.Düşük.(-) 0,0
   
   D-MADDİDURAN VARLIKLAR 5.363.822.319,8
     1)Arazi ve Arsalar 135.899.049,3
     2)Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri 95.247.868,9
     3)Binalar 335.081.861,8
     4)Tesis Makina ve Cihazlar 8.425.551.322,8
     5)Taşıtlar 11.580.097,9
     6)Demirbaşlar 4.519.172,1
     7)Diğer Maddi Duran Varlıklar 68.736.611,4
     8)Birikmiş Amortismanlar (-) (3.804.271.222,7)
     9)Yapılmakta Olan İşler 77.313.231,7
    10)Verilen Avanslar 14.164.326,6
   
   E-MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 66.406.864,4
     1)Haklar 80.806.863,2
     2)Şerefiye 0,0
     3)Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri 0,0
     4)Araştırma ve Geliştirme Giderleri 0,0
     5)Özel Maliyetler 0,0
     6)Diğer Maddi Olmayan Duran Varlìklar 0,0
     7)Birikmiş Amortismanlar(-) (14.399.998,8)
     8)Verilen Avanslar  
   
   F-ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR 0,0
     1)Arama Giderleri 0,0
     2)Hazırlık ve Geliştirme Giderleri  
     3)Diğer Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar  
     4)Birikmiş Tükenme Payları (-)  
     5)Verilen Avanslar  
   
   G-GELECEK YILLARA AİT GİD-GELİR TAHAKKUKU 2.065.303,4
     1)Gelecek Yıllara Ait Giderler 2.065.303,4
     2)Gelir Tahakkukları 0,0
   
   H-DİĞER DURAN VARLIKLAR 15.354.512,8
     1)Merkez ve Subeler Cari Hesabı 0,0
     2)Gelecek Yıllarda Indirilecek KDV.  
     3)Diğer KDV. 0,0
     4)Gelecek Yìllar Ihtiyacı Stoklar 0,0
     5)Elden Çıkarılacak Stok.Maddi Duran 0,0
     6)Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar 0,0
     7)Diğer Çeşitli Duran Varlıklar 15.354.512,8
     8)Stok Deger Düsüklügü Karşılığı (-) 0,0
     9)Birikmiş Amortismanlar (-) 0,0
   DURAN VARLIKLAR    TOPLAM 5.451.240.364,2
   AKTİF (VARLIKLAR) TOPLAMI   5.787.188.313,9

 

GELİR (KAR/ZARAR) TABLOSU   
  Milyar TL
  2003
   
   
  FİİLİ
İLETİLEN NET ENERJİ GWh 109.115,0
İLETİM HİZMETİ ORTALAMA  SATIŞ FİYATI (BRÜT) 6,16
İLETİM HİZMETİ  SATIŞ HASILATI ( BRÜT) 672.673,30
İLETİM EK ÜCRETİ (MİLYAR TL) 3.484,5
İLETİM HİZMETİ ORTALAMA  SATIŞ FİYATI (NET) 6,13
İLETİM HİZMETİ  SATIŞ HASILATI ( MİLYAR TL) 669.188,8
   
İLETİM HİZMETİ SATIŞ MALİYETİ (İŞL.GİD)  
İşletme Giderleri  
Malzeme 8.902,1
İşçilik Ve Personel Masrafları 177.042,4
Diğer Çeşitli Masraflar 80.921,4
Amortismanlar 310.850,3
Vergiler 1.962,6
       Toplam Giderler 579.678,8
NET İŞLETME GELİRİ 89.510,0
FAALİYET DIŞI GELİR VE KARLAR  
Faiz Gelirleri 1.855,4
Karşılıklardan Kullanılmayan Kısım  
Geçmiş Yıllara Ait Gelir ve Karlar 1.429,5
Faaliyetlerle İlgili ol. Diğ. Gel. 141.774,7
Diğer Olağan Dışı Gelir ve Karlar 22.319,1
       Toplam  167.378,7
FAALİYET DIŞI GİDER VE ZARARLAR  
Komisyon Gìderlerì 8,9
Faìz Gìderlerì 122.367,4
Karşılık Giderleri 261,8
Öncekì Dönem Gider ve Zarar. 24.478,8
Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar 1.207,8
Kur Farkı 101.711,3
       Toplam  250.036,0
DÖNEM (ZARARI) KARI  6.852,7

 

 

İŞTİRAKLERİMİZ